Astro-notki dla ludzi gór – czerwiec 2018 czyli o poszukiwaniu życia.

Młody astronauta Donald Peterson przed swoim pierwszym spacerem kosmicznym z pokładu promu "Challenger".

Młody astronauta Donald Peterson przed swoim pierwszym spacerem kosmicznym z pokładu promu „Challenger”.

W tym miesiącu portal „Astronomy“ odnotował odejście (27 maja) na wieczną wachtę astronauty Donalda Petersona, zmarłego w wieku lat 84. To uświadamia nam, że znani z pięknych zdjęć i folderów pierwszego programu kosmicznego USA astronauci zdążyli doczekać podeszłego wieku. Donald Peterson był absolwentem znakomitej West Point, magiesterium obronił z technologii używanych w fizyce jądrowej a w programie kosmicznym zasłynął przeprowadzeniem spaceru kosmicznego, pierwszego w ramach misji promu kosmicznego Challenger (tego samego który spłonął 3 lata później po starcie grzebiąc całą 7-osobową załogę na swoim pokładzie), w jego przypadku zakończonego sukcesem. Pracował na pełny etat w NASA do 1993 roku.

Czytaj dalej

Stephen Hawking (1942-2018)

Stehpen Hawking w samolocie Boeing zaadaptowanym do lotów symulujących stan nieważkości.

Stehpen Hawking w samolocie Boeing zaadaptowanym do lotów symulujących stan nieważkości.

Jeśli Państwo macie ponad 40 lat, może pamiętacie film Walta Disney’a o Kaczorze Donaldzie używającym czarnych dziur do teleportacji i przechodzenia np. przez płot? Trzeba było przykleić doń czarną dziurę, przejść przez nią, a następnie odkleić od płotu z drugiej strony. Pamiętam, jak nasza przaśna telewizja wyświetliła ów film w którąś Wigilię lat 80-tych XX wieku. Powiało czymś nowym choć żelazna kurtyna dopiero zaczynała się uchylać.

Czytaj dalej

Astro-notki dla ludzi gór – luty 2018 czyli o zjawisku kilonowej

Wizja artystyczna autorstwa A. Simmonet zlewających się ze sobą gwiazd neutronowych, produkujących zmarszczki otaczającej je czasoprzestrzeni. Żródło: NSF/LIGO.

Wizja artystyczna autorstwa A. Simmonet zlewających się ze sobą gwiazd neutronowych, produkujących zmarszczki otaczającej je czasoprzestrzeni. Żródło: NSF/LIGO.

Wyobraź sobie, Czytelniku, układ 2 gwiazd neutronowych (czyli bardzo gęstych, przekraczających masę Słońca i liczących zaledwie 30 km średnicy) które krążą wokół siebie (a ściślej, wspólnego środka masy). Każda z nich rada byłaby zamienic się w czarną dziurę ale w pojedynkę żadna z nich tego nie osiągnie.

Ale od czego układy podwójne i utrata energii ruchu orbitalnego przy udziale fal grawitacyjnych? Białe karły wybuchają – mając towarzysza w stadium ewolucyjnym czerwonego olbrzyma i akreując (ściągając na otaczający je dysk) na siebie jego materię – jako supernowe. Szacuje się że co roku w galaktyce wielkości naszej przynajmniej jedna taka eksploduje.

Czytaj dalej

Świąteczne, jubileuszowe astro-notki dla ludzi gór 2017

Obraz pierśceni Saturna wykonany przez sondę Cassini na 1 dzień przed zakończeniem misji.

Obraz pierśceni Saturna wykonany przez sondę Cassini na 1 dzień przed zakończeniem misji.

Mili Państwo,

To już dwudzieste astro-notki. I trzeci rok ich ukazywania się. Przed Świętami zajmiemy się tematami związanymi z Układem Słonecznym – jednym z ostatnich rezultatów uzyskanych przez misję Cassini oraz korektą pozycji anteny komunikacyjnej i całego… Voyagera-1. A do tego zagadnieniem nie związanym z Układem Słonecznym ale z planetami wokół pulsara i ewentualnym zaleganiem na nich wody.

Czytaj dalej

Astro-notki dla ludzi gór – grudzień 2017

Położenie pulsara Geminga i B0656+14 na tle gwiazdozbioru Bliźniąt (zodiakalnego, widocznego w Polsce na niebie zimowym).

Położenie pulsara Geminga i B0656+14 na tle gwiazdozbioru Bliźniąt (zodiakalnego, widocznego w Polsce na niebie zimowym).

Na początek chciałbym poruszyć temat z pogranicza astronomii promieni kosmicznych i meteorologii – mianowicie rozbłysków promieniowania gamma powodowanych przez błyskawice. Za badania wzięli sie akademicy z Uniwersytetu w Kioto i pomimo trudności finansowych udało im się ustalić szereg faktów.

Czytaj dalej

Astro-notki dla ludzi gór – listopad 2017

Wyobrażenie zapłonu jetu w układzie V404 Cygni - źródło: NASA/Caltech.

Wyobrażenie zapłonu jetu w układzie V404 Cygni – źródło: NASA/Caltech.

Witajcie na forum astro-notek w nowej kadencji! Opowiem dziś o czarnej dziurze w źródle V404 Cygni, o konkursie na nazwę dla obiektu MU69 do którego prostą drogą (a raczej po krzywej parabolicznej) podąża sonda New Horizons oraz o kilku innych nowościach o których być może Państwo jeszcze nie słyszeli.

Obiekt V404 Cygni oglądano już wiele razy, ostatnio jednak zaprzągnięto do tej pracy teleskop rentgenowski NuSTAR oraz instrument ULTRACAM na teleskopie VLT w Chile. Pierwszy obejrzał źródło w promieniach X, drugi – w świetle widzialnym. Dołączono jeszcze obserwacje radiowe z interferometrycznego teleskopu AMI (Arcminute Microkelvin Imager).

Czytaj dalej

Dzień Otwarty w Auditorium Maximum UJ, 07.09.2017, 10:30

Plakat na Dzień Otwarty Auditorium Maximum UJ - w związku z Rokiem Mariana Smoluchowskiego.

Plakat na Dzień Otwarty Auditorium Maximum UJ – w związku z Rokiem Mariana Smoluchowskiego.

Szanowni Państwo,

Rok 2017 został ogłoszony Rokiem Mariana Smoluchowskiego, nader wybitnego i młodo zmarłego fizyka którego Imię nosi Instytut Fizyki Unierwystetu Jagiellońskiego. Z obchodami tego Roku jest związany Dzień Otwarty który rozpocznie się w Auditorium Maximum UJ, ul. Krupnicza 33, 7 września, o godzinie 10:30. Informujemy też, że program tego spotkania zostanie rozszerzony o wykład naszego Kolegi, Janusza Machulika, pt. „Między górami a błękitem nieba; Wspomnienie o prof. Marianie Smoluchowskim”. Wszystkich zainteresowanych tymi wydarzeniami serdecznie zapraszamy.

Z tatrzańskim pozdrowieniem

Zarząd Oddziału

Astro-notki dla ludzi gór – wrzesień 2017 czyli o instrumentach

Ilustracja kryterium Rayleigh'a: górny obrazek - źródła rozdzielone, środkowy - na granicy rozdzielczości, dolny - źródła nie do rozdzielenia tradycyjną metodą. Źródło - Wikipedia.

Ilustracja kryterium Rayleigh’a: górny obrazek – źródła rozdzielone, środkowy – na granicy rozdzielczości, dolny – źródła nie do rozdzielenia tradycyjną metodą. Źródło – Wikipedia.

Czcigodny Czytelnik, śledząc zapierające dech w piersiach odkrycia naukowców w dziedzinie astronomii i astrofizyki zadał sobie – lub prędzej czy później zada – pytanie „A właściwie dlaczego potrzebujemy teleskopów do obserwacji?“. Nie wnikam nawet, czy kosmicznych czy naziemnych. Po prostu „jaką przewagę daje nam teleskop?“. Nad czym? Oczywiście, nad tym co mamy od Stwórcy – ludzkim okiem.

Czytaj dalej

Czekając na burzę czyli dlaczego „pewny koń“ czasem nie startuje?

Panel pogodowy na smartfonie ze wskazaniem prawdopodobieństwa wystąpienia opadów lub burzy.

Panel pogodowy na smartfonie ze wskazaniem prawdopodobieństwa wystąpienia opadów lub burzy.

Inspiracją do napisania tego eseju było pewne upalne popołudnie, w którym jeden z naszych modeli – AROME (wysokiej rozdzielczości, o siatce 2 km) zaprognozował silną burzę w okolicy Krakowa która pomimo wypatrywania jej przez sieć obserwatorów nie wystąpiła.

Czyli zagadnienie redukuję do problemu „dlaczego nie zaszło, choć mogło?“. Co powoduje, że prognoza pogody jest w najlepszym razie życzeniem meteorologów a nie systemem miar i wag dzięki któremu możemy wszystko przewidzieć i odmierzyć przyszłość?

Sprawa zawadza o błędy prognoz. Żeby umiejscowić deszcz czy burzę potrzebujemy znać równania które tym zjawiskom sprzyjają lub – szerzej – nimi rządzą. To są zjawiska które nazywam chaotycznymi – mogą wystąpić ale nie muszą.

Czytaj dalej

Astro-notki dla ludzi gór – sierpień 2017 czyli o sejsmologii Słońca.

Słońce, protuberancje (strumienie nad powierzchnią) i regiony silnego pola magnetycznego (na biało).

Słońce, protuberancje (strumienie nad powierzchnią) i regiony silnego pola magnetycznego (na biało).

W ostatnich dniach świat naukowy obiegła wieść, której autorami są astrofizycy. Po ponad 20 latach obserwacji wystrzelonym w 1995 roku satelitą SOHO ustalono, że jądro Słońca wiruje około 4 razy szybciej niż jego powierzchnia (fotosfera) w pobliżu równika zaś jego okres obrotu wynosi około tygodnia.

Czytaj dalej

Rocznicowe seminarium projektu CREDO w Krakowie, 30-31.08.2017

Plakat anonsujący spotkanie CREDO w Instytucie Fizyki Jądrowej w Krakowie, ul. Radzikowskiego 152 (obok Ronda Ofiar Katynia), 30-31.08.2017.

Plakat anonsujący spotkanie CREDO w Instytucie Fizyki Jądrowej w Krakowie, ul. Radzikowskiego 152 (obok Ronda Ofiar Katynia), 30-31.08.2017.

Szanowni Państwo,

Upływa rok od ostatniego dużego spotkania naukowego (można je, jak myślę, określić jako seminarium) poświęconego współpracy w ramach projektu CREDO. Państwo zapewne wiedzą, ale pozwolę sobie przypomnieć że dotyczy on kaskad cząstek promieniowania kosmicznego jakie pojawiają się w atmosferze Ziemi i formuja tzw. wielkie pęki (showers), które z kolei mogą być wykryte przez sieć detektorów a ich kierunek przyjścia wyznaczony na podstawie triangulacji.

Czytaj dalej

Astro-notki za lipiec 2017 czyli trochę o galaktykach.

Rentgen (dokładniej, spektrogram) galaktyki NGC 7582. Kolor czerwony oznacza ucieczkę, niebieski i fioletowy - zbliżanie się do nas. Skala 1 kpc zaznaczona, widać w centrum 2 plamy odpowiadające rotacji dysku akrecyjnego wokół centralnej czarnej dziury (krzyżyk).

Rentgen (dokładniej, spektrogram) galaktyki NGC 7582. Kolor czerwony oznacza ucieczkę, niebieski i fioletowy – zbliżanie się do nas. Skala 1 kpc zaznaczona, widać w centrum 2 plamy odpowiadające rotacji dysku akrecyjnego wokół centralnej czarnej dziury (krzyżyk).

Trochę wbrew temu co pisałem wcześniej o sezonie ogórkowym wśród astronomów, ich wielkie teleskopy nadal pracują i dostarczają nam, odbiorcom newsów naukowych, kolejnych okazji do ekscytacji. W tym odcinku o kilku galaktykach.

Czytaj dalej